Xhanzife Keko (1928-2007)

Xhanfize Keko u lind më 27 janar 1928, në Gjirokastër. Ajo është regjisorja e parë grua në trojet shqiptare.

Keko ka drejtuar mbi 25 filma kryesisht për fëmijë, midis viteve 1952 dhe 1984, duke përfshirë edhe filmin e vitit 1975, “Beni ecën vetë”.

Pasi studioi teknikat e dokumentarit në Moskë, Keko bashkë-themeloi Studio e Filmit Shqipëria e Re në 1952. Ajo kaloi dy dekadat e ardhshme duke redaktuar dhe filmuar një shumëllojshmëri dokumentarësh derisa bëri filmin e saj të parë personal, dokumentarin e shkurtër A, B, C… Zh (1971), i cili ndjek studentët gjatë ditës së tyre të parë të shkollës.

E neglizhuar prej kohësh për shkak të gjinisë së saj dhe fokusit të saj tematik në filma për audiencat më të reja, Xhanfize Keko ishte e vetmja regjisore dhe krijuesja kryesore e filmave për fëmijë në Shqipërinë Komuniste. Përmes rivlerësimeve të fundit, sidoqoftë, puna e saj vlerësohet për zotërimin e një qasje të ndjeshme ndaj materialit të saj, një strukturë teknike që tejkalon bashkëkohësit e saj dhe një zë shumë origjinal.

Keko zhvilloi një ekip të fëmijëve joprofesionistë, që ajo i studioi nga afër, për të përfshirë sjelljen e tyre në filma si “Beni Ecën mbi Vetë” (1975), për një fëmijë tepër të ndrojtur që mëson vetëbesim dhe pjekuri, si dhe “Tomka dhe miqtë e tij” (1977) ), në të cilën një grup fëmijësh sabotojnë pushtuesit nazistë gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Kur qeveria shqiptare ndaloi financimin e prodhimit të filmit në vitet ’80-ta, Keko ndaloi së prodhuari filma.

Ajo ndërroi jetë më 22 dhjetor të vitit 2007. Vetëm kohët e fundit, studiuesit perëndimorë kanë filluar të studiojnë punën e saj, e cila është paraqitur në dokumentarin e Historisë së Fëmijëve dhe Filmit të Mark Cousins ​​(2015).

Krijimtaria e saj:

Si regjisore

  • Taulanti kërkon një motër (1984)
  • Një vonesë e vogël (1982)
  • Kur xhirohej një film (1981)
  • Partizani i vogël Velo (1980)
  • Pas gjurmëve (1978)
  • Tomka dhe shokët e tij (1977)
  • Malësorët pas komisarëve (1976)
  • Tinguj lufte (1976)
  • Beni ecën vetë (1975)
  • Për popullin, me popullin (1975)
  • Reportazh nga Tropoja (1975)
  • Qyteti më i ri në botë (1974)
  • Mimoza llastica (1973)
  • Kongresi i 6 PPSH (1972)
  • Kryengritje në pallat (1972)
  • Shkolla, tingujt, ngjyra (1972)
  • ..ZH (1971)
  • Nga festivali artistik i fëmijëve (1969)
  • Kalitemi nëpërmjet aksioneve (1968)
  • Lart flamujt e aksioneve (1968)
  • Ato çajnë përpara (1967)
  • Gra heroike shqiptare përpara (1967)
  • Miqësi e madhe, unitet luftarak (1966)
  • Tregim për njerëzit e punës (1963)
  • Kongresi i 3 i PPSH (1952)

Si editore

  • Pas gjurmëve (1978)
  • Tomka dhe shokët e tij (1977)
  • Beni ecën vetë (1975)
  • Qyteti më i ri në botë (1974)
  • Krevati i perandorit (1973)
  • Plagë të vjetra (1968)